Tuy nhiên, nhìn một cách thẳng thắn, những gì ẩm thực Việt đang có và đã xây dựng được mới dừng lại ở mức “lợi thế” và “đại sứ hình ảnh”, chứ chưa thực sự trở thành những sản phẩm du lịch có tính cạnh tranh bền vững.
Trong bức tranh du lịch toàn cầu, ẩm thực đang dần trở thành một “ngôn ngữ” đặc biệt để các quốc gia định vị hình ảnh và chinh phục du khách. Với nền ẩm thực phong phú, giàu bản sắc, Việt Nam rõ ràng có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia cuộc cạnh tranh này.
Theo Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA), hơn 80% du khách quốc tế lựa chọn trải nghiệm ẩm thực bản địa là mục tiêu chính của chuyến đi, trong đó chi tiêu cho ăn uống chiếm trung bình khoảng 30% tổng ngân sách du lịch. Điều này cho thấy ẩm thực không chỉ làm phong phú hành trình mà còn trở thành một trong những lý do quan trọng để thu hút du khách.
Những năm gần đây, ẩm thực Việt liên tục được xướng tên tại các giải thưởng uy tín. Giải thưởng Ẩm thực Thế giới (World Culinary Awards) vinh danh Việt Nam là “Điểm đến ẩm thực tốt nhất châu Á 2025”; Hà Nội được trao danh hiệu “Thành phố ẩm thực mới nổi tốt nhất châu Á 2025”, Thành phố Hồ Chí Minh được tạp chí Time Out xếp thứ 4 trong danh sách 20 thành phố có ẩm thực ngon nhất thế giới. Nhiều món ăn như bánh mì, nem rán, bún bò Huế, cà phê Việt cũng thường xuyên xuất hiện trong các bảng xếp hạng ẩm thực quốc tế.
Những ghi nhận ấy cho thấy ẩm thực Việt đã trở thành một “đại sứ văn hóa” hiệu quả, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới. Tuy nhiên, giữa sự yêu thích của du khách và việc xây dựng được những sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh bền vững vẫn còn một khoảng cách không nhỏ.
Thực tế cho thấy nhiều trải nghiệm ẩm thực ở Việt Nam vẫn mang tính tự phát, thiếu sự tổ chức và chuẩn hóa. Không ít món ăn nổi tiếng gắn với từng địa phương, nhưng việc kể câu chuyện văn hóa, xây dựng tuyến trải nghiệm hay phát triển thành sản phẩm du lịch chuyên nghiệp vẫn còn hạn chế.
Một số địa phương đã bắt đầu đi những bước đầu tiên như xây dựng bản đồ foodtour, tổ chức lễ hội ẩm thực hay phát triển các tour khám phá món ăn đường phố.
Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn còn rời rạc, thiếu sự liên kết và chưa được đặt trong một chiến lược dài hạn để phát triển du lịch ẩm thực ở quy mô quốc gia.
Trong khi đó, nhiều quốc gia đã xây dựng thành công những “thương hiệu ẩm thực” gắn chặt với du lịch. Nhật Bản với sushi, Hàn Quốc với kimchi, Thái Lan với các món ăn cay nồng đặc trưng… đều đã phát triển ẩm thực thành những sản phẩm du lịch được tổ chức bài bản, có hệ thống đào tạo, tiêu chuẩn nghề nghiệp và chiến lược quảng bá rõ ràng.
Đối với Việt Nam, tài nguyên ẩm thực đã có, sự yêu thích của du khách quốc tế cũng đã rõ. Điều còn thiếu là một cách tiếp cận chiến lược để biến những giá trị ấy thành các sản phẩm du lịch chuyên nghiệp, có khả năng cạnh tranh lâu dài.
Khi mỗi món ăn không chỉ được thưởng thức mà còn được kể bằng câu chuyện văn hóa, khi mỗi khu phố ẩm thực trở thành một không gian trải nghiệm và khi nghề bếp được chuẩn hóa như một ngành dịch vụ chuyên nghiệp, khi đó, ẩm thực Việt Nam mới thực sự vượt qua vai trò của một “đại sứ du lịch” để trở thành một trụ cột bền vững của ngành du lịch quốc gia.
