Ngày 15/1, Bảo tàng Phở (Phở Museum) chính thức mở cửa tại số 211 Nguyễn Thái Học, phường Bến Thành, TP.HCM. Công trình do Công ty cổ phần Điểm đến Du lịch Việt Nam đầu tư và vận hành, được Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cấp phép, trở thành bảo tàng ẩm thực ngoài công lập đầu tiên tại Việt Nam.
Không chỉ là món ăn quen thuộc trong đời sống thường nhật, phở được nhìn nhận như một di sản văn hóa sống, nơi kết tinh ký ức, tri thức dân gian và nhịp sống của người Việt qua hơn một thế kỷ.
Việc Bảo tàng Phở chính thức đi vào hoạt động tại TP.HCM không chỉ bổ sung thêm điểm đến du lịch, mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách người Việt chủ động gìn giữ và kể câu chuyện văn hóa của chính mình.
Chia sẻ về quá trình hình thành bảo tàng, anh Lê Nhật Thanh – Giám đốc Bảo tàng Phở cho biết, đội ngũ thực hiện đã dành nhiều thời gian đi gặp gỡ các nghệ nhân phở ở nhiều vùng miền để lắng nghe những câu chuyện, kinh nghiệm và ký ức được truyền qua nhiều thế hệ. Theo anh, đó chính là tri thức dân gian, là phần hồn của phở – thứ đang đứng trước nhiều biến đổi trong bối cảnh giao thoa văn hóa toàn cầu.
“Câu hỏi lớn nhất với chúng tôi là lớp người trẻ sẽ làm gì để mang những giá trị ấy đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ và những người yêu văn hóa ẩm thực,” ông Thanh nói.
Từ trăn trở đó, Bảo tàng Phở được xây dựng không theo lối trưng bày tĩnh, mà lựa chọn cách kể chuyện đương đại. Điện ảnh, sắp đặt nghệ thuật, tương tác đa phương tiện được đưa vào không gian bảo tàng như một cầu nối, giúp phở được nhìn nhận trong tiến trình lịch sử, văn hóa và đời sống xã hội.
Một hành trình kể chuyện khép kín
Bảo tàng có diện tích khoảng 800m², được thiết kế thành hành trình tham quan khép kín kéo dài 60–75 phút. Trải nghiệm mở đầu bằng bộ phim tư liệu dài khoảng 8 –10 phút, đưa người xem ngược dòng thời gian, từ nền văn minh lúa nước, những gánh phở rong miền Bắc, đến khi phở trở thành biểu tượng ẩm thực Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Không gian trưng bày tiếp theo được xem là “trái tim” của bảo tàng, với 209 hiện vật đã được ghi nhận và cấp phép, cùng hệ thống tư liệu, hình ảnh phản ánh văn hóa phở ba miền Bắc – Trung – Nam. Từ chiếc cối đá, nồi nấu phở, bông hoa hồi đến những trang từ điển ghi nhận chữ “phở”, mỗi hiện vật đều góp phần giải mã câu chuyện phía sau một món ăn tưởng chừng quen thuộc.
Điểm nhấn đáng chú ý là các không gian sắp đặt của nghệ sĩ trẻ, nơi “tô phở ký ức” được diễn giải bằng nhiều ngôn ngữ nghệ thuật, từ vật liệu tái chế đến những mô hình thu nhỏ giàu tính gợi nhớ. Phở ở đây không chỉ hiện diện trong ẩm thực, mà còn trong đời sống, nghề nghiệp và ký ức tập thể của người Việt.
Kết nối với thế giới bằng ngôn ngữ toàn cầu
Không chỉ hướng đến công chúng trong nước, Bảo tàng Phở xác định rõ vai trò kể câu chuyện văn hóa Việt cho du khách quốc tế. Theo ông Lê Nhật Thanh, các phim ngắn về phở tại bảo tàng sẽ sớm được phát hành với phụ đề tiếng Anh, Trung, Hàn, Nhật…, nhằm phục vụ đa dạng đối tượng khách.
Trong thời gian tới, bảo tàng cũng dự kiến liên kết với các đơn vị quốc tế để đưa Phở Việt – tri thức dân gian ra thế giới bằng nhiều hình thức khác nhau. “Phở không chỉ là món ăn, mà là văn hóa tinh thần, là đời sống của người Việt,” ông Thanh nhấn mạnh.
Trải nghiệm ẩm thực như điểm kết câu chuyện
Hành trình tham quan khép lại bằng trải nghiệm thưởng thức phở ngay tại bảo tàng. Tô phở sử dụng bò Ba Vì được kiểm soát từ khâu nuôi dưỡng đến chế biến. Nước dùng được giới chuyên môn đánh giá cao bởi độ trong, thanh và sự dung hòa giữa phong vị phở Bắc và Nam. Từ thịt bò đến sườn bò đều giữ được độ tươi, mịn và mềm bắt vị kết hợp với nước dùng thanh, tương chấm dậy mùi.
Giá vé tham quan trọn gói hiện được niêm yết ở mức 750.000 đồng/người (500.000 đồng/trẻ em), đã bao gồm trải nghiệm ẩm thực. Mức giá này tạo ra những luồng ý kiến khác nhau, song trong tổng thể mô hình bảo tàng kết hợp trải nghiệm văn hóa – ẩm thực, nhiều chuyên gia cho rằng đây là sản phẩm phù hợp với nhóm khách du lịch hay những du khách tò mò về tiến trình của Phở hơn một thế kỷ qua và khách quốc tế.
Khi người Việt tự kể câu chuyện của mình
Việc Bảo tàng Phở đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ góp thêm một điểm nhấn cho du lịch văn hóa TP.HCM, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới trong việc bảo tồn và quảng bá di sản ẩm thực.
Quan trọng hơn, bảo tàng cho thấy một điều: người Việt hoàn toàn có thể tự tin kể câu chuyện văn hóa của mình bằng ngôn ngữ hiện đại, để thế giới lắng nghe. Trong dòng chảy đó, phở không chỉ được ăn, mà được hiểu, được cảm và được tự hào như một phần bản sắc Việt Nam.
