Tục lệ Cúng Trăng và Đua Ghe Ngo của người Khmer Sóc Trăng

Ngày đăng: 14-01-2017 19:52

Sóc Trăng là một trong 13 tỉnh, thành phố thuộc vùng đồng bằng sông Cửu Long. Sóc Trăng có nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, lễ hội truyền thống phong phú, đặc sắc; kiến trúc độc đáo của những ngôi chùa, nhiều món ăn nổi tiếng và những làng nghề truyền thống của ba dân tộc Kinh, Khmer, Hoa. Trong đó, lễ hội thờ Mặt Trăng (Oc Om Bók) và Đua Ghe Ngo là lễ hội lớn nhất của dân tộc Khmer tại Sóc Trăng.

Lễ hội  đã có từ rất lâu đời, tính từ khi người Khmer bắt đầu trồng lúa nước. Lễ hội có hai ý nghĩa:  thứ nhất là đưa tiễn nước ra sông, vì thời gian diễn ra Lễ hội này là  vào thời điểm cuối năm, lúc lượng mưa đã giảm nhiều, mực nước ở ruộng, ao, hồ, sông bắt đầu hạ xuống; thứ hai là các nhà nông bắt đầu thu hoạch vụ mùa và các nông sản. Do người Khmer vốn đã tiếp xúc với đạo Bà – la – môn và đạo Phật, nên mới có nghi lễ Cúng Trăng trong lễ hội thờ Mặt Trăng.

le cung trang 1

Người dân tới thắp hương cúng bái trong lễ Cúng Trăng. Ảnh: Hoàng Phương

Theo truyền thuyết, từ xa xưa dân tộc Khmer Nam Bộ có hai cái tết: Tết âm lịch và Tết dương lịch. Nếu theo Kinh Hôra, ngày 15 tháng 10 âm lịch của người Khmer là ngày kết thúc một chu kỳ của mặt trăng xoay quanh trái đất. Đúng vào lúc 24 giờ của ngày này thì bóng trăng không xê dịch, cột trụ trồng trên sân đứng thẳng ngoài trời. Người Khmer xưa cho rằng đây là ngày bước sang năm mới âm lịch và mặt trăng bắt đầu chuyển sang một chu kỳ mới.

le cung trang 2

Lễ vật dâng lên thần Mặt Trăng . Ảnh: internet

Trước đó vào đêm 14 tháng 10 âm lịch của người Khmer là thời điểm diễn ra tục lệ thả đèn nước, một trong những hoạt động không thể thiếu trong lễ hội thờ Mặt Trăng. Chiếc đèn cho nghi thức này  có cấu tạo như một ngôi đền, thường được làm bằng thân và bẹ chuối có trang trí hoa văn, đầu đèn có treo cờ phướn, chung quanh người ta gắn nhang và đèn cầy  nhiều màu sặc sỡ, bên trong có bày các thức cúng.

le cung trang 3

Lễ thả đèn nước của người Khmer ở Sóc Trăng. Ảnh: internet

Người Khmer xem Mặt Trăng là một vị thần điều tiết mùa màng trong năm. Vì vậy họ lấy lúa nếp quết thành cốm dẹp cùng các hoa màu khác để làm lễ vật cho lễ cúng  Mặt Trăng vào đêm 15 tháng 10 âm lịch của người Khmer, khi trăng lên cao, mọi người tập trung tại sân chùa hay sân nhà để làm lễ. Trước tiên người ta cắm hai cây trúc và dùng lá dừa làm hình cái cổng vòm, trên cổng có giăng dây trầu gồm 12 lá tượng trưng cho 12 tháng trong năm và một dây cau gồm 7 trái được chẻ vỏ ra như hai cánh con ong tượng trưng cho 7 ngày trong tuần. Dưới cổng này đặt cái bàn bày các thức cúng không thể thiếu như: dừa, chuối, khoai lang, khoai môn, bánh in và cốm dẹp.

le cung trang 4

Giã cốm dẹp chuẩn bị cho lễ Cúng Trăng. Ảnh: Hoàng Phương

Vào buổi tối lễ Cúng Trăng, người Khmer ngồi chấp tay quay mặt về hướng Mặt Trăng để làm lễ. Khi Trăng lên cao tỏa sáng, mọi người bắt đầu đốt nhang, đèn rồi mời một người cao tuổi, có uy tín nhất trong phum, sóc (làng, xóm) hay trong nhà để làm lễ. Người chủ lễ khấn vái nói lên lòng biết ơn của con người đối với Mặt Trăng, xin Mặt Trăng tiếp nhận lễ vật và ban cho mọi người sức khỏe, mùa màng tươi tốt,… Cúng xong người chủ lễ gọi các em nhỏ lại đứng chấp tay về hướng Mặt Trăng rồi lấy cốm dẹp và một ít thức cúng khác đút vào miệng các em, còn tay kia vỗ nhẹ vào lưng vào hỏi các em ước muốn gì. Những câu trả lời của các em sẽ là niềm tin  của người lớn vào năm tới. Sau đó mọi người quây quần lại dùng các thức cúng để hưởng phước, còn các em nhỏ thì vui chơi, múa hát.

le cung trang 5

Các em nhỏ trong lễ Cúng Trăng. Ảnh: Hoàng Phương

Trong lễ hội thờ Mặt Trăng, một trong những họat động sôi nổi và náo nhiệt nhất, được mọi người mong đợi nhất là Đua Ghe Ngo. Ghe Ngo có chiều dài khoảng 22 đến 24 mét, ngang 1,2 m có từ 50 - 60 tay chèo. Trước đây, ghe Ngo là một loại thuyền độc mộc lớn, khoét từ thân gỗ tốt. Ngày nay, không còn thân gỗ lớn để làm nên ghe Ngo được đóng bằng nhiều tấm ván dài ghép lại với nhau. Chiếc ghe Ngo có mũi và lái đều cong lên, thân được trang trí hoa văn sặc sỡ, đầu ghe có vẽ hình con thú biểu trưng cho ghe của đội mình. Đây là dịp để người Khmer được nghỉ ngơi và giải trí với không khí thể thao sôi động sau một năm làm việc vất vả.

le cung trang 7

Những chiếc ghe Ngo tập trung chuẩn bị cho cuộc đua. Ảnh: internet

Đua Ghe Ngo phải quy tụ người khắp phum sóc mới thành một đội, do đó, đòi hỏi Ban tổ chức và đội viên phải có tính đoàn kết rất cao. Trước ngày hội Đua Ghe Ngo cả tháng, các chùa đã phải chuẩn bị để tuyển chọn các tay chèo là những chàng trai Khmer khỏe mạnh trong các phum sóc để tập dượt sức dẻo dai, chèo đều nhịp.

le cung trang 8

Đua Ghe Ngo cũng thu hút một số du khách nước ngoài. Ảnh: Hoàng Phương

Tiếng trống, tiếng loa vang rộng hòa trong tiếng reo hò vỗ tay cỗ vũ náo động cả mặt sông, mặc cho cái nắng oi ả hàng chục vạn đôi mắt chăm chú theo dõi từng cặp ghe đua với cả trăm đôi tay chèo lực lưỡng cuồn cuộn cơ bắp căng vồng cúi rạp người vung chèo đều tăm tắp theo nhịp còi thổi, phiêng la đẩy chiếc Ghe Ngo vút mũi phóng nhanh tranh nhau về đích.

le cung trang 6

Cuộc đua cực kỳ quyết liệt giữa một cặp ghe Ngo. Ảnh: Hoàng Phương

Lễ hội “Đua Ghe Ngo” là loại hình thể thao hấp dẫn, sôi động người xem  và từ lâu đã  trở thành thương hiệu sản phẩm du lịch nổi tiếng của Sóc Trăng. Về các phum sóc Sóc Trăng hôm nay, dễ dàng cảm nhận được sự đổi thay và phát triển của người Khmer qua từng câu hát Dù kê, điệu múa dân gian truyền thống, qua nét mặt hồ hởi, ánh mắt tràn đầy niềm tin, cuộc sống ấm no hạnh phúc.

le cung trang 9

Sự cổ vũ nhiệt tình của khán giá cho cuộc Đua Ghe Ngo. Ảnh: internet

Hoàng Phương

Tags: Đua Ghe Ngo, Sóc Trăng, người Khmer, lễ Cúng Trắng, thả đèn nước, du lịch Sóc Trăng